Trong bối cảnh NATO tăng cường hiện diện quân sự ở sườn phía Đông, một thực tế đầy mâu thuẫn vẫn diễn ra âm thầm: Châu Âu tiếp tục chi hàng chục tỷ euro mua khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Nga. Nghịch lý này không chỉ làm suy yếu các lệnh trừng phạt kinh tế nhằm vào Moscow, mà còn bộc lộ điểm yếu cố hữu trong chiến lược an ninh của khối.
Bối cảnh lịch sử: Kể từ khi xung đột Nga-Ukraine bùng nổ năm 2022, EU đã áp đặt 13 gói trừng phạt lên Nga, nhưng LNG chưa bao giờ nằm trong danh sách cấm vận trực tiếp. Thay vào đó, các hợp đồng dài hạn và các giao dịch spot vẫn được duy trì thông qua các cảng LNG chính như Zeebrugge (Bỉ), Montoir-de-Bretagne (Pháp) và Rotterdam (Hà Lan). Dữ liệu từ Kpler cho thấy nhập khẩu LNG của EU từ Nga trong nửa đầu năm 2024 đã tăng 7% so với cùng kỳ năm 2023, bất chấp mục tiêu giảm phụ thuộc.
Cơ chế cốt lõi của nghịch lý này nằm ở sự xung đột lợi ích giữa an ninh ngắn hạn và chiến lược dài hạn. Một mặt, các nước như Đức, Ý và Pháp cần LNG giá rẻ để duy trì năng lực sản xuất công nghiệp, tránh suy thoái kinh tế. Mặt khác, mỗi đồng euro chi cho Nga đều góp phần nuôi dưỡng cỗ máy quân sự của Putin. Phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA) chỉ ra rằng EU đã chi hơn 20 tỷ euro cho năng lượng Nga trong 12 tháng qua, tương đương với 60% ngân sách quốc phòng của Ukraine. Về mặt tâm lý thị trường, các nhà đầu tư đang đánh giá lại rủi ro địa chính trị của châu Âu: sự phụ thuộc năng lượng tạo ra một rào cản vô hình, khiến các quyết định trừng phạt thiếu tính răn đe.
Góc nhìn phản trực giác: Trong khi dư luận tập trung vào việc Mỹ đẩy mạnh xuất khẩu LNG sang châu Âu, sự thật là Nga vẫn là nguồn cung LNG lớn thứ hai cho EU (sau Mỹ), chiếm 15% thị phần. Các hợp đồng dài hạn với Gazprom và Novatek khiến việc thay thế khó khăn hơn nhiều so với hình dung. Hơn nữa, bản thân các công ty châu Âu như Shell, TotalEnergies vẫn có cổ phần trong các dự án LNG của Nga (ví dụ: Yamal LNG), tạo ra xung đột lợi ích nghiêm trọng. Điểm mù lớn nhất: các chính trị gia EU thường trích dẫn 'an ninh năng lượng' để biện minh cho việc tiếp tục mua Nga, nhưng họ quên rằng chính sự phụ thuộc này là mối đe dọa an ninh lớn nhất. Một khi Nga đóng van, EU sẽ rơi vào khủng hoảng năng lượng ngay lập tức.
Bài học rút ra: Thị trường năng lượng đang phát tín hiệu rõ ràng rằng các lệnh trừng phạt thiếu tính toàn diện sẽ không thể đạt được mục tiêu chiến lược. Câu hỏi đặt ra: Liệu NATO có thực sự sẵn sàng hy sinh lợi ích kinh tế ngắn hạn để bảo vệ an ninh dài hạn? Hay 'chiến tranh năng lượng' sẽ kéo dài bất tận khi châu Âu vẫn tiếp tục 'tự bắn vào chân' mình?
Dữ liệu cụ thể: Tính đến tháng 5/2024, EU đã nhập khẩu 4,2 triệu tấn LNG từ Nga, tăng 12% so với cùng kỳ 2023. Hà Lan và Bỉ là hai cửa ngõ chính, trong khi Đức gián tiếp nhập khẩu qua các nước láng giềng. Mức giá spot LNG tại TTF Hà Lan hiện duy trì quanh 30 EUR/MWh – thấp hơn mức đỉnh 300 EUR/MWh năm 2022, nhưng vẫn cao hơn 50% so với giá khí đốt Nga trước chiến tranh.